top

Σπυρίδων ... Η Παρακαταθήκη

Εγκύκλιος Αρχιεπισκόπου Αμερικής Σπυρίδωνος
για την 75η επέτειο της Μικρασιατικής Καταστροφής
( 30 Σεπτεμβρίου 1997 )

Προς τους Ιερατικώς προϊσταμένους, τους προέδρους των ελληνορθοδόξων Κοινοτήτων, τους μοναχούς και τας μοναχάς, τα Διοικητικά Συμβούλια των Φιλοπτώχων Αδελφοτήτων, τους Νέους και τις Νεανίδες, και όλους τους ευσεβείς Χριστιανούς της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αμερικής

Προσφιλείς ομογενείς, τέκνα εν Κυρίω αγαπητά,

Ο μήνας Σεπτέμβριος που πέρασε είναι σημαδεμένος με ένα από τα πιο σκοτεινά συμβάντα της νεώτερης ιστορίας της Εκκλησίας και του Γένους μας, την Μικρασιατική Καταστροφή. Εβδομηνταπέντε χρόνια, τρία τέταρτα ενός αιώνα, πέρασαν από τότε, αλλά η μνήμη του τρομερού εκείνου Γολγοθά παραμένει ανεξίτηλη και συνεχίζει να συγκλονίζει την ψυχή και να μας προκαλεί δέος κάθε φορά που επανέρχεται μια επέτειός του. Δίπλα όμως στον Γολγοθά εκείνο υπάρχει και μια λαμπρή Ανάσταση. Σ' αυτή την Ανάσταση θα ήθελα να στρέψουμε την προσοχή μας εφέτος, γιατί στη λάμψη και στο φως της ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε.

Ο Ελληνισμός που χάθηκε στην Μικρασία το 1922 αναστήθηκε στην ευρωπαϊκή Ελλάδα, στη Δύση και σ' άλλα μέρη της υφηλίου. Οι άλλοτε πανεύφημες αποστολικές μητροπόλεις του παλαίφατου Οικουμενικού Πατριαρχείου αναστήθηκαν σε νέους τόπους, με τα παλαιά ή και με ανανεωμένα ονόματα. Στην Ελλάδα ξεφύτρωσε η Νέα Σμύρνη, η Νέα Φιλαδέλφεια, η Νέα Ιωνία, ο Νέος Κόσμος, και τόσα και τόσα άλλα κέντρα σ' ολόκληρη τη χώρα, που πλούτισαν και ανανέωσαν την κατά τόπους Εκκλησία.

Αμέσως μετά την καταστροφή του 1922 το Οικουμενικό Πατριαρχείο ίδρυσε στην Ευρώπη και στην Αμερική τις Αρχιεπισκοπές Αμερικής και Θυατείρων που γιορτάζουν εφέτος 75 χρόνια ζωής και ανοδικής προόδου. Τα δυο αυτά Εκκλησιαστικά κέντρα, που ανέστησε η Μεγάλη του Χριστού Εκκλησία, απετέλεσαν αφετηριακό ορόσημο νέας περιόδου στην ιστορία του Οικουμενικού Πατριαρχείου, αφού από μέσα τους γέννησε η του Χριστού Μεγάλη Εκκλησία σειρά ολόκληρη από ελληνορθόδοξες μητροπόλεις και επισκοπές που κοσμούν και εκείνο και την Ορθοδοξία στον σύγχρονο κόσμο.

Ο Γολγοθάς του 1922, λοιπόν, έγινε η αφετηρία μιας νέας ιστορίας που αναγέννησε τοπικές εκκλησίες και μετέφερε την αθάνατη ελληνορθόδοξη χριστιανική παράδοση στα πέρατα της οικουμένης. Ποτέ στο παρελθόν δεν υπήρξε το Οικουμενικό Πατριαρχείο τόσο εξαπλωμένο γεωγραφικά όσο σήμερα. Πράγματι, οι απώλειες που υπέστη στην περίοδο που ακολούθησε την μικρασιατική καταστροφή, ανταναπληρώθηκαν από το γεγονός μιας εκπληκτικής εξάπλωσής του στα πέρατα της οικουμένης. Όσο περισσότερο εγκύπτει κανείς στις λεπτομέρειες αυτής της 75χρονης ιστορίας, τόσο περισσότερο αντιλαμβάνεται το μέγεθος της σημασίας της και καταλήγει στο συμπέρασμα πως στην Εκκλησία το δέος του Γολγοθά το διαδέχεται πάντα το δέος της Αναστάσεως.

Από τη γενική αυτή ιστορία που μας υπενθυμίζει η παρούσα επέτειος, οδηγούμαστε στην ανασκόπηση της ειδικότερης, δηλαδή της επί μέρους, ιστορίας που γράφουμε σήμερα ως τοπική εκκλησία, αλλά και ως άτομα ακόμη. Μήπως δεν υπάρχει και σήμερα Γολγοθάς, θλίψεις, δοκιμασίες, θυσίες; Οπωσδήποτε υπάρχουν, αν και σε άλλη μορφή και ποσοστό. Όμως, όπως και τότε, έτσι και τώρα, χωρίς Γολγοθά δεν υπάρχει ανάσταση. Η νέα ζωή πάντα αναβλύζει μέσα από τη θυσία και το θάνατο. Οι μικρές ή μεγάλες δοκιμασίες που αντιμετωπίζουμε δεν είναι παρά ο σταυρός που πρέπει να σηκώσουμε προκειμένου να ακολουθήσουμε το Χριστό και να εκπληρώσουμε την κλήση και τον προορισμό μας. “Ἐν τῷ κόσμῳ θλίψεις ἕξετε”, είπε ο Χριστός στους μαθητές του, κι εμείς είμαστε σαν κι αυτούς στον κόσμο. Επρόσθεσε όμως και το άλλο εκείνο ρήμα: “Ἀλλὰ θαρσεῖτε, ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον” ( Ιωάν. 16, 33).

Δεν καταστράφηκαν λοιπόν, ούτε χάθηκαν ο μικρασιατικός Ελληνισμός και η Εκκλησία στη μεγάλη θλίψη της μικρασιατικής καταστροφής, γιατί, όπως είπε ο Χριστός “καὶ πύλαι ᾄδου οὐ κατισχύσουσιν αὐτῆς” (Ματθ. 16,18). Έτσι η ορθή αξιολόγηση του τρομερού εκείνου γεγονότος γίνεται σήμερα από τη σκοπιά της πίστεως, που ουδέποτε εκπίπτει και που συνεχίζει να είναι η αδιάσειστη βάση της ύπαρξής μας. Από την οπτική αυτή, η μικρασιατική καταστροφή μετατράπηκε σε νίκη. Νίκη είναι, και μάλιστα λαμπρή και αναστάσιμη, η ίδρυση της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αμερικής αμέσως μετά την μικρασιατική καταστροφή. Και η νίκη αυτή φαίνεται και αναγνωρίζεται ιδιαίτερα εφέτος που συμπληρώνονται 75 χρόνια συνεχιζόμενης ανάπτυξης και προόδου. Στην ιστορία, όπως είπε ο μέγας πατριάρχης Φώτιος, τα εκκλησιαστικά πράγματα συχνά συμμεταβάλλονται μαζύ με τα πολιτικά. Αυτή την αρχή ακολούθησε και ακολουθεί η Μητέρα Εκκλησία οποτεδήποτε αντιμετωπίζει αντίξοες περιστάσεις. Η δύναμή της και το μεγαλείο της φαίνονται στις χαλεπές ημέρες. Τότε μας δείχνει ότι έχει πάντα το φρόνημά της αμετακίνητα στερεωμένο στην ιερή παρακαταθήκη του Κυρίου. Αυτό καταδεικνύει και το καταξιωμένο πρωτείο της ανάμεσα στις άλλες αδελφές Ορθόδοξες Εκκλησίες.

Σε λίγες ημέρες θα υποδεχθούμε τον Προκαθήμενο της Ορθοδοξίας, τον Παναγιώτατο Οικουμενικό Πατριάρχη, που θα έλθει από το σεπτό και ιερό Κέντρο της Εκκλησίας μας, τον γεραρό και παλαίφατο Θρόνο της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας στην Κωνσταντινούπολη. Έρχεται για να μας αναθερμάνει με το ίδιο αιώνιο, ελπιδοφόρο και σωτήριο μήνυμα του Κυρίου: «Θαρσεῖτε ἐγὼ νενίκηκα τὸν κόσμον». Η σεπτή παρουσία του, όμως, θα μας υπενθυμίσει τις πανίερες εκκλησίες της μικρασιατικής υποστάσεως της Μεγάλης Εκκλησίας, που έγιναν καταβολές της δικής μας συστάσεως. Μαζύ μ' αυτές θα μας υπενθυμίσει και το του Αποστόλου: «Νῦν χαίρω ἐν τοῖς παθήμασί μου ὑπὲρ ὑμῶν καὶ ἀνταναπληρῶ τὰ ὑστερήματα τῶν θλίψεων τοῦ Χριστοῦ ἐν τῇ σαρκί μου ὑπὲρ τοῦ σώματος αὐτοῦ ὃ ἐστιν ἡ Ἐκκλησία, ἧς ἐγενόμην ἑγὼ διάκονος κατὰ τὴν οἰκονομίαν τοῦ Θεοῦ τὴν δοθεῖσάν μοι εἰς ὑμᾶς...». (Κολ. 1, 24). Θα μας θυμίσει επίσης και το άλλο εκείνο αποστολικό: «Ὥστε ἀδελφοὶ μου ἀγαπητοὶ καὶ περιπόθητοι, χαρὰ καὶ στέφανός μου, οὕτω στήκετε ἐν Κυρίῳ ἀγαπητοὶ ... παρακαλῶ τὸ αὐτὸ φρονεῖν» (Φιλιπ. 4, 1-2). Ας προετοιμασθούμε με την πρέπουσα περισυλλογή και προσευχή να τον υποδεχθούμε σαν τον απόστολο που χαίρει στα παθήματά του υπέρ ημών, η σαν τον δίκαιο Ιώβ που έρχεται να επισκεφθεί τα νέα τέκνα που του χάρισε ο Κύριος, όπως μας το είπε στο πρωτοχρονιάτικο μήνυμά του.

Προτρέπω πατρικά όλους σας, που συγκροτείτε το πλήρωμα της Αρχιεπισκοπής μας, ιερείς, κοινοτικούς άρχοντας και μοναχούς, να φροντίσετε να τελεσθούν μνημόσυνα υπέρ των αδελφών μας των πεσόντων και θυσιασθέντων στην μικρασιατική καταστροφή του 1922, όπως και οποιεσδήποτε άλλες κατάλληλες εκδηλώσεις που θα εξάρουν τη σημασία του μεγάλου εκείνου ιστορικού γεγονότος που αποτελεί γενέθλιο και αφετηρία για τη σημερινή μας υπόσταση.

Μέ πολλή εν Κυρίω πατρική αγάπη,
ο Αρχιεπίσκοπος,

(  o Αμερικής Σπυρίδων)

[ Σπυρίδων, Αρχιεπίσκοπος Αμερικής (1996-1999), Η Παρακαταθήκη,
  Αθήνα (Εκδ. Ελληνικά Γράμματα), 2005, σσ. 164-166 ]