Η Ομογένεια χρειάζεται δυνατό Αρχιεπίσκοπο

η Πρωϊνὴ - 29 Ιουλίου 1996

Του ΑΛΕΞΗ ΠΑΠΑΧΕΛΑ *

ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ - Ημέρες αβεβαιότητος και κλυδωνισμών περνάει η Ελληνοαμερικανική Κοινότητα καθώς αύριο θα αρχίσει η μετα-ιακωβική περίοδος. Σενάρια, φήμες και συμμαχίες δημιουργούνται και εξανεμίζονται εν αναμονή της απόφασης του Φαναρίου για το ποιός και τι θα διαδεχθεί τον Αρχιεπίσκοπο Ιάκωβο.

Η έκβαση της μάχης της διαδοχής θα έχει σοβαρότατες επιπτώσεις όχι μόνο στα εκκλησιαστικά πράγματα, αλλά -και αυτό μας απασχολεί περισσότερο- στον ρόλο της Ομογένειας στην υποστήριξη των ελληνικών εθνικών θεμάτων και την πολιτική της ενηλικίωση. Τα τελευταία 35 χρόνια της ιστορίας της Ομογένειας σφραγίσθηκαν από τον ηγεμονικό ρόλο του Ιακώβου. Η καταγραφή του ρόλου του έχει ήδη αρχίσει είτε από φιλάργυρους "αγιογράφους", είτε από κυνικούς δημοσιογράφους, η αλήθεια υποθέτει κανείς, θα πρέπει να βρίσκεται κάπου στην μέση.

Τα πιο πρόσφατα σενάρια εμφανίζουν το Φανάρι αποφασισμένο να σπάσει την Αρχιεπισκοπή Βορείου και Νοτίου Αμερικής σε πολλά κομμάτια: Επτά Μητροπόλεις εντός των ΗΠΑ, Μητρόπολη ή Αρχιεπισκοπή Καναδά και από μια Μητρόπολη για την Κεντρική και την Νότια Αμερική. Σύμφωνα με το σενάριο αυτό το Φανάρι θα διατηρήσει την θέση του Αρχιεπισκόπου αλλά με ευθύνη μόνο για την περιοχή της Νέας Υόρκης και χωρίς την δυνατότητα να συγκαλεί καν Σύνοδο.

Βετεράνοι παρατηρητές των ομογενειακών πραγμάτων εκτιμούν ότι η αποδυνάμωση του ρόλου του Αρχιεπισκόπου και η οργανωτική διάσπαση της Αρχιεπισκοπής αποτελούν σοβαρά λάθη.

* Η Ομογένεια χρειάζεται για λόγους ιστορικής συνέχειας ένα ισχυρό Αρχιεπίσκοπο, ο οποίος θα αποτελεί συνεκτικό σύμβολο χωρίς να χρειάζεται να μονοπωλεί πλήρως την εκπροσώπηση της. Οι σημερινοί 30αρηδες Στεφανόπουλοι και μέλλοντες εκπρόσωποι της Ομογένειας στην πολιτική αρένα μεγάλωσαν με την ιδέα ενός Αρχιεπισκόπου που τους έδινε την εικόνα ότι ανήκουν σε κάτι ευρύτερο από τα στενά όρια της ενορίας ή κοινότητάς τους.

"Θυμάμαι", είπε χαρακτηριστικά σημαίνον νεαρό στέλεχος της Ομογένειας, "το δέος με το οποίο αντιμετώπιζα σα παιδί τον Αρχιεπίσκοπο όταν επισκεπτόταν την κοινότητα μας, ξαφνικά καταλάβαινα από τις ομιλίες του ότι πίσω του υπήρχε ένα ολόκληρο Έθνος και με έκανε να νιώθω για λίγα λεπτά ότι η Αμερική είναι γεμάτη από Έλληνες σαν και εμένα".

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η προσωπικότητα του Ιακώβου ανύψωσε τον ρόλο του Αρχιεπισκόπου στο επίπεδο μιας μορφής "εθνάρχη" για την Ομογένεια.

* 0 Πατριάρχης θα μπορούσε αναμφισβήτητα να υπερπληρώσει με το παραπάνω το θεσμικό και προσωπικό κενό που θα προκληθεί από την κατάργηση της θέσης Αρχιεπισκόπου, όπως την ξέρουμε σήμερα. Το ερώτημα είναι αν θα έχει την πρόθεση, τον χρόνο και την ενέργεια (καθώς και την ανοχή της Άγκυρας) να παίξει αυτό τον ρόλο που θα απαιτήσει συστηματικά προεργασία και πολύ τακτικές επισκέψεις στη βάση της Ομογένειας.

Είναι θεωρητικά εφικτό ότι ο Πατριάρχης θα μπορούσε να καταστεί για την Ομογένεια ότι είναι ο Πάπας για τον καθολικό πληθυσμό στις Ην. Πολιτείες.

Πρακτικά, όμως, ο στόχος αυτός είναι σχεδόν ανέφικτος με δεδομένο το πολιτισμικό και κοινωνικό χάσμα ανάμεσα στο Φανάρι και την Οκλαχόμα ή το Οχάϊο.

* Καλώς ή κακώς η Ελληνοαμερικανική Κοινότητα θα ήθελε να ακουσθούν οι απόψεις της και να ενημερωθεί για τα σχέδια του Πατριαρχείου καθώς είναι εθισμένη στον αμερικανικό τρόπο λήψης αποφάσεων. Η προεργασία αυτή δεν έχει γίνει και για αυτό είναι πολυ πιθανό να προκληθούν απρόβλεπτες αντιδράσεις.

Ένα ξεχωριστό ερώτημα είναι ποιός θα αναλάβει την - αποδυναμωμένη η μη - θέση του Αρχιεπισκόπου. Τα τρία ονόματα που ακούγονται μετ' επιτάσεως είναι του Μητροπολίτου Βρεσθένης Δημητρίου (ανθρώπου με σημαντικά πνευματικά προσόντα που γνωρίζει καλά την αμερικανική πραγματικότητα), του Αρχιεπισκόπου Αυστραλίας (ανθρώπου χαρισματικού αλλά και με...Παγκαλικές τάσεις στην συμπεριφορά του), και τέλος του alter ego του Πατριάρχη Μητροπολίτη Χαλκηδόνος Ιωακείμ που θεωρείται ικανότατος συνεχιστής της παράδοσης του προκατόχου της θέσης του Μελίτωνα.

Στην λίστα θα πρέπει να συμπεριελάβουμε -έστω και αν δεν έχει τυπικά προσόντα διότι είναι έγγαμος- τον ικανότατο ιερέα Αλέξανδρο Καρλούτσο, πάλαι ποτέ alter ego του Ιακώβου και νυν εκπρόσωπο του Πατριαρχείου στις ΗΠΑ. Όσοι παρακολουθούν με μαζοχιστική ευλάβεια τα παιχνίδια εξουσίας που διαδραματίζονται πίσω από τις βαριές ξύλινες πόρτες των εκκλησιαστικών κέντρων εξουσίας βάζουν τώρα στοιχήματα για τον μελλοντικό ρόλο του.

Άλλοι προβλέπουν ότι θα είναι ο αφανής Αρχιεπίσκοπος και μάνατζερ ενώ άλλοι πάλι πιστεύουν ότι το Φανάρι θα τον "βολέψει χωρίς να του δώσει πραγματική δύναμη".

Ο Αρχιεπίσκοπος Ιάκωβος όφειλε ένα μεγάλο μέρος των προσβάσεων του στην Ουάσιγκτον στον π. Καρλούτσο, ο οποίος κατάφερε το 1988 να φέρει στο Κληρικολαϊκό Συνέδριο στην Βοστώνη και τους δυο υποψήφιους για την προεδρία, τον τότε αντιπρόεδρο Τζόρτζ Μπούς και τον Μάικλ Δουκάκη. Έκτοτε η επιρροή του Αρχιεπισκόπου στον Λευκό Οίκο και το Καπιτώλιο μειώθηκε αισθητά.

Η Ομογένεια χρειάζεται να αποκτήσει όραμα και ηγέτες -σύμβολα που θα την οδηγήσουν σε πολιτική ωρίμανση και ισχυροποίηση του ρόλου της. Τα γραφειοκρατικά σχήματα δεν μπορούν να παίξουν αυτό τον ρόλο γιατί δεν είναι φυσικά προϊόντα της εξέλιξης της, όπως φυσικό προϊόν δεν θα είναι και η αποδυνάμωση του ρόλου του Αρχιεπισκόπου.

Σε μια φάση όπου οι Ελληνοαμερικανοί ηγέτες δεν μπορούν να συμφωνήσουν μεταξύ τους, η Ομογένεια χρειάζεται περισσότερη ενότητα και σύμβολα που θα κάνουν και την επόμενη γενιά να νιώσει ότι να είναι κανείς Ελληνοαμερικανός σημαίνει κάτι παραπάνω από το να τρώει μουσακά ή σπανακόπιτα!

___________

* Ο Αλέξης Παπαχελάς είναι ανταποκριτής της εφημερίδας "Καθημερινή" και του "Μέγκα"
στην Ουάσιγκτον.

[ η Πρωϊνὴ - 29 Ιουλίου 1996 - σσ. 1 και 11 ]